Onbelaste rijkdom die door de rijkste 0,1% offshore wordt verborgen, overtreft het volledige vermogen van de armste helft ter wereld
De hoeveelheid onbelaste rijkdom die door de rijkste 0,1 procent offshore wordt verborgen, overtreft het volledige vermogen van de armste helft ter wereld (4,1 miljard mensen). Dat blijkt uit nieuwe analyses van Oxfam, vandaag gepubliceerd ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de Panama Papers. De bevindingen tonen aan dat superrijken, tien jaar later, nog steeds offshoreconstructies gebruiken om belastingen te ontwijken en vermogen te verbergen. Dit onderstreept de dringende noodzaak van gecoördineerde internationale actie om extreme rijkdom te belasten en een einde te maken aan belastingparadijzen.
Oxfam schat dat in 2024 3,55 biljoen dollar aan onbelaste rijkdom offshore werd gestald in belastingparadijzen en niet-gerapporteerde rekeningen. Dit bedrag is groter dan het bbp van Frankrijk en meer dan het dubbele van het gezamenlijke bbp van de 44 ‘minst ontwikkelde’ landen ter wereld.
De rijkste 0,1 procent bezit ongeveer 80 procent van alle onbelaste offshore rijkdom, ofwel zo’n 2,84 biljoen dollar. Binnen deze kleine groep bezit 0,01 procent, de ultrarijke top, ongeveer de helft daarvan (1,77 biljoen dollar).
“De Panama Papers onthulden een schaduwwereld waar de rijksten immense fortuinen stilletjes buiten het bereik van belastingen en toezicht verplaatsen. Tien jaar later sluizen de superrijken nog steeds gigantische rijkdom weg in offshorekluisjes,” zegt Christian Hallum, belastingexpert bij Oxfam International.
“Dit gaat niet alleen over slimme boekhouding — het gaat over macht en straffeloosheid. Wanneer miljonairs en miljardairs biljoenen dollars wegstoppen in offshore belastingparadijzen, plaatsen ze zichzelf boven de verplichtingen die voor de rest van de samenleving gelden. De gevolgen zijn even voorspelbaar als verwoestend: onze openbare ziekenhuizen en scholen worden ondergefinancierd, onze sociale samenhang wordt ondermijnd door toenemende ongelijkheid, en gewone mensen moeten de kosten dragen van een systeem dat is ingericht om een kleine elite te verrijken.”
Hoewel er vooruitgang is geboekt in het terugdringen van onbelaste offshore rijkdom, blijft het niveau hardnekkig hoog op ongeveer 3,2 procent van het mondiale bbp. De vooruitgang is bovendien zeer ongelijk verdeeld: de meeste landen in het Globale Zuiden zijn uitgesloten van het systeem voor Automatische Uitwisseling van Informatie (AEOI), ondanks hun dringende behoefte aan belastinginkomsten. De AEOI wordt gezien als een belangrijke factor in de recente daling van onbelaste offshore rijkdom.
Oxfam roept regeringen op om:
- Inclusieve mondiale samenwerking te versterken om de superrijken te belasten en belastingparadijzen te beëindigen onder de aankomende VN-Conventie, de UN Tax Convention, en tegelijkertijd regionale en internationale initiatieven te ondersteunen. Een recent onderzoek van het Oostenrijks Instituut voor Economisch Onderzoek bevestigde dat tal van OESO‑landen miljarden euro’s kunnen terugwinnen door de invoering van een nieuw internationaal belastingsysteem waarbij bedrijven hun winsten niet langer zomaar kunnen verplaatsen naar belastingparadijzen. Zo zou België jaarlijks tot 20 miljard euro extra kunnen innen.
- Belastingdiensten en financiële transparantie te versterken, zodat overheden de middelen hebben om de rijkdom van de rijkste individuen te identificeren en te volgen, onder meer via een wereldwijd vermogensregister.
- Te zorgen dat de rijkste 1 procent aanzienlijk hogere effectieve belastingtarieven betaalt op inkomsten uit zowel arbeid als kapitaal, met nog hogere tarieven voor multimiljonairs en miljardairs.
- Belastingen op extreme rijkdom in te voeren, gericht op de rijkste 1 procent, op niveaus die voldoende zijn om ongelijkheid te verminderen.
Noot voor redacties
Download Oxfams methodologie. Sarah Van Acker, belastingsexpert bij Oxfam België is beschikbaar voor verdere toelichting.
De offshore rijkdom is sinds de publicatie van de Panama Papers toegenomen en bereikte in 2023 naar schatting 13,25 biljoen dollar (12,48 procent van het mondiale bbp). De hoeveelheid onbelaste offshore rijkdom is echter aanzienlijk gedaald. Onderzoekers schrijven dit toe aan het systeem voor Automatische Uitwisseling van Informatie (AEOI), dat rond 2016–2017 werd ingevoerd. In de jaren direct daarna was er een scherpe daling, maar sinds 2018 is die afname vertraagd en stabiliseerde de onbelaste offshore rijkdom op ongeveer 2 tot 4 procent van het mondiale bbp.
Vanaf maart 2025 hebben 126 landen en jurisdicties zich aangesloten bij de Common Reporting Standard (CRS), de wereldwijde standaard voor de AEOI. Veel lage- en lagere-middeninkomenslanden blijven echter uitgesloten van dit initiatief, ondanks het feit dat zij het zwaarst worden getroffen door offshore belastingontwijking.
In november 2024 keurden de VN-lidstaten de terms of reference goed voor een VN-kaderverdrag voor internationale belastingcoördinatie. De onderhandelingen begonnen formeel begin 2025 en zullen naar verwachting doorgaan tot 2027.
